*Demirköy'de bulunan, İstanbul'un fethinde kullanılan top ve güllelerin döküldüğü Fatih Dökümhanesi çeşitli illerden, ilçelerden ve Pınarhisar’dan gelen ziyaretçilerini ağırlamaya devam ediyor.
HABERGülcan KUTLUÇizimlerini Fatih Sultan Mehmet'in yaptığı ve İstanbul'un fethinde Bizans surlarına gedik açmada kullanılan şahi toplarının döküldüğü Demirköy Fatih Dökümhanesi ve yerleşke içindeki restore edilen tarihi cami çeşitli illerden, ilçelerden ve Pınarhisar’dan gelen ziyaretçilerini ağırlamaya devam ediyor.Pınarhisarlı taksici esnafı Alahattin Sarıyer ve eşi Fatih Dökümhanesi'nin tarihi önemi olan, görülmeye değer yerler arasında olduğunu söyledi. İlimizin, ilçemizin hem tanıtımında hem de ülkemizin ilk savunma sanayisi tesisi olması nedeniyle burası çok büyük önem arz ettiğini belirten Alahattin Sarıyer burada özellikle dökümhanenin ve dökümhane alanının turizme kazandırılması ve tarihin canlandırılması için çalışmalar yapılmasından duyduğu memnuniyeti dile getirdi.Restorasyon ve düzenleme çalışmalarında emeği geçenlere teşekkür eden Alahattin Sarıyer; “İşlerimden zaman bulduğum zamanlar Demirköy ve İğneada tarafında geliyorum. Demirköy’e geldiğimde muhakkak Fatih Dökümhanesine yolumu düşürüyorum. İnsanın tarihi gözünde canlandırdığı, doğası ile de huzur bulduğu bir yer burası. Bir süre burada dinlenip, çayımızı için evimize geri dönüyoruz. Buraları gerçekten görülmeye değer yerler. Yolu bu tarafa düşenler muhakkak ziyaret etmeli. Buranın hayata geçirilmesinde emeği geçenlere de teşekkür ediyorum” dedi.Çerkezköy’den Fatih Dökümhanesini ailesi ve akrabaları ile ziyarete gelen Yetik ise; “Demirköy Fatih Dökümhanesi'ndeki tarihi cami, Kırklareli Valiliği ile Vakıflar Genel Müdürlüğünce 4 yılda restore edildiğini, Kırklareli Valiliği tarafından dökümhanede otopark ile sosyal tesisler inşa edildiğini öğrendim. Dökümhaneye ulaşımın sağlandığı 2 kilometrelik yolun aslına uygun olarak taştan yapıldığını gördüm. Dökümhane alanının turizme kazandırılması ve tarihin canlandırılması için yapılan çalışmalardan memnuniyet duydum.” cümlelerini kullandı.*Demirköy Fatih Dökümhanesi hakkındaMimar Sinan Üniversitesi’nden Doç. Dr. Nurcan Yazıcı Metin makalesinde Fatih Dökümhanesini şu şekilde anlatmıştır; “Fatih Dökümhanesi; İstanbul’un Fethi tarihin akışını değiştiren çok önemli bir kırılma noktasıdır. Daha önce defalardır kuşatılmış İstanbul’un fethinde Osmanlı’nın silah üretmek üzere eriştiği, kendi dönemi açısından önemli sayılabilecek savaş endüstrisi hareketlerinin önemi büyüktür.Fatih Sultan Mehmet Han’ın İstanbul’un fethi için Edirne’de döktürdüğü “Şahi” isimli top önemli bir figür olarak karşımıza çıkarken, İstanbul’un hemen kıyısında sayılabilecek, Istranca Ormanları’nın korunaklı bir noktasında bulunan Demirköy Dökümhanesi’nin fetihteki önemi pek bilinmez. Günümüzde fetihin şanı ile şanlandırılıp Fatih Dökümhanesi diye anılan Demirköy Dökümhanesi, aynı zamanda Osmanlı’nın ilk endüstri-savaş endüstrisi merkezi olarak değerlendirilebilir.Tarih boyunca madencilik açısından büyük öneme sahip olan Kırklareli iline bağlı Demirköy ilçesi, Osmanlı hakimiyetine girdikten sonra da bu önemini devam ettirmiştir.Fatih Dökümhanesi, Osmanlı belgelerindeki adıyla Samakocuk Dökümhane-i Amiresi ( Dökümhanesi ya da Kârhanesi ) Demirköy ilçesinin güneydoğu yönünde, ilçeye yaklaşık 4 km’lik mesafede bulunmaktadır.Kısmen korunarak günümüze ulaşan demir dökümhanesinde 2001 yılından bu yana kazı çalışmaları sürdürülmektedir. Kalıntılrıyla da olsa günümüze ulaşan önemli Osmanlı sanayi tesislerinden olan Fatih Dökümhanesi, yaklaşık on bin metrekarelik bir alanı kaplamaktadır.Bu alanda, iki teras halinde yerleştirilmiş birimler bulunmaktadır. Savunma, koruma amacıyla tahkim edilmiş üst teras etrafı surlarla çevrili, köşelerinde çokgen burçları bulunan bir yerleşkedir. Kuzey yöndeki ana girişten avluya ulaşılan bu üst terasta, avluya açılan yaşam ve hizmet mekanları ile mescit bulunmaktadır.Dökümhane işçilerinin barındığı yerler, yatakhane binaları gibi birimlerden oluşan yaşam ve hizmet mekanları kuzey, doğu, batı sur duvarı boyunca yerleştirilmiştir.Avlunun güneybatı yönünde ise taş kaideli, tuğla gövdeli minaresi ve bodrum kat duvarı görülebilen Dökümhane Mescidi bulunmaktadır. 2008 yılı kazı çalışmalarında, avlunun güneydoğu köşesinde, iki ocağı bulunan bir demirci işliği de belirlenmiştir.Tahkim edilmiş alanın güneyinde, daha alt kotta ise üretimle ilgili donanımlar yer almaktadır. Burası dökümhanenin üretim alanıdır. Yapılan kazılar ve çalışmalar sonucunda üretimle ilgili elde edilen en önemli veri su gücüne dair buluntulardır. Dökümhane’de, eritme fırınlarında gerekli olan yüksek ısıyı elde etmek için su çarkı ile tahrik edilen körüklerden yararlanıldığı belirlenmiştir. Su gücüyle çalışan çarkın çevirme gücü yatay bir milden yararlanılarak körüklere aktarıldığı tahmin edilmektedir. Nitekim; Dökümhane’nin kuzeybatı yönünde, açık bir kanal vasıtasıyla suyun işletme alanına getirildiği bilinmektedir. Dökümhane’nin batı sur duvarları altından avluya giren, taş tonozlu bir su kanalı bulunmaktadır. Bağlantıları da olduğu anlaşılan bu ana kanal avlunun altından geçerek güney yönde devam etmekte ve kottaki üretim alanının ana elemanlarından biri olarak demir çark sisteminin otorduğu çarka ulaşmaktadır.Fatih Dökümhanesi olarak adlandırılan ve kazı çalışmalarının yürütüldüğü ana dökümhanenin yanı sıra çevrede küçük dökümhane öreneklerinin de olduğu çalışmalarla ortaya konulmuştur. Ana dökümhanenin yaklaşık 250 metre batısındaki alanda yer alan küçük dökümhanenin fırınları ve buradaki tesbitler, Demirköy’deki fırın teknolojisi hakkında önemli veriler sunmuştur. Buradaki mekanik aksamın çalıştırılması için gerekli olan enerjinin nitelikli su gücü teknolojisi ile sağlandığı anlaşılmıştır. Bunların 17. Yüzyıl Orta Avrupa’daki metalurji teknolojileri ile aynı düzeyde olduğu; Osmanlı yönetiminin bu sırada iyi örgütlenmiş endüstriyel demir üretimini gerçekleştirdiğini ortaya koymuştur.Fatih Dökümhanesi’nde bugüne kadar yapılan kazılarda gülle kalıbı, değişik çaplarda top gülleleri, çeşitli madeni parçalar, farklı boylarda çiviler, demir tozları; Dökümhane’deki mevcut demir fırının yapısı ve çalışma sistemi hakkında bilgi verebilecek üfleçler, cüruflar, yerli üretim ve ithal ( İngiliz ) ateş tuğla örnekleri, çark sistemine ait, üretimde kullanılmış olması muhtemel demir parçaları, demir şebeke parçaları; son dönemde çeşitli tarım ve ev gereçlerinin üretildiğini belgeleyen parçalar bulunmuştur.Osmanlı dönemi yazışmalarından Dökümhane’de Osmanlı ordusu için top güllesi ve humbara üretiminin olduğu; özellikle 18. Ve 19. Yüzyıllara ait belgelerde Dökümhane’de üretilen yarı mamul demir ürünlerinin İğneada Limanı’ndan İstanbul’da, Tophane-i Amire ile Tersane-i Amire’ye gönderildiği anlaşılmıştır. Osmanlı Dönemi’nde bir devlet işletmesi olarak hizmet veren ve döneminin en ileri teknolojisine sahip olduğu anlaşılan Fatih Dökümhanesi’nde, 16. Yüzyılın başlarından itibaren üretimin varlığı; Dökümhane’nin 2.Mahmut Dönemi’nde kapsamlı bir şekilde ihya edildiği; sonrasında da birtakım tahribatlara rağmen onarım ve düzenlemelerle işletmenin 19. Yüzyılın sonlarına, hatta 20. Yüzyılın başlarına kadar aralıksız faaliyetlerini sürdürdüğü belirlenmiştir. Dökümhane, 1913’te bir İngiliz şirketine 99 yıllığına ihale edilmiş, Birinci Dünya Savaşı’nın çıkması üzerine sözleşme 1916’da fesh edilmiştir.Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra kaderine terk edilen Dökümhane’nin 1950’li yıllara kadar çoğu birimleri ile ayakta olduğu, çevre duvarının 4 metreye kadar durduğu bilinmektedir. Kısa zamanda ciddi bir tahribata uğradığı anlaşılan Fatih Dökümhanesi, temel/duvar seviyesinde de olsa günümüze ulaşmış Osmanlı demir sanayisinin önemli tesislerinden birisidir. 
